Financieel Dagblad op zaterdag 28 mei 2005
(In het katern Persoonlijk; door Hanno Bakkeren)

Een onbezorgde uitvaart

Uit angst om de achterblijvers op te zadelen met de zorgen en kosten van hun uitvaart, heeft tweederde van de Nederlanders een uitvaartverzekering afgesloten. Onnodig en duur, zo blijkt.

Een begrafenis is een dure grap, zo leert de rekenmodule op de website van uitvaartverzekeraar Monuta. Een uitvaart met standaardkist, een graf plus staande gedenksteen, twee volgauto’s, rouwdienst, bloemen, een advertentie in een landelijk dagblad, rouwkaarten, dankbetuigingen, koffie en broodjes voor 150 genodigden, kost ruim negenduizend euro. Veel kosten en bovendien een hoop geregel waar je de nabestaanden liever niet mee opzadelt, zo is de teneur op de Monuta-site. Sluit daarom nu de ‘Uitgebreide Uitvaartverzekering’ af. Een 35-jarige betaalt tot aan zijn 85ste 6,57 euro premie per maand, of korter, als hij vroegtijdig overlijdt. Waar doen ze het van, vraagt u zich misschien af? Nou, getuige de polisvoorwaarden geeft Monuta een geheel eigen invulling geeft aan het begrip ‘uitgebreid’. Zo zorgt Monuta voor van alles en nog wat –van overlijdensverklaring en opbaring tot standaardkist en rouwkaarten-, maar dienen uw nabestaanden met een ‘vrij besteedbaar bedrag van ruim duizend euro’ zelf voor een graf, grafsteen, extra volgauto, bloemen, koffie, broodjes, en advertentie te zorgen. Geschatte meerkosten: ruim vijfduizend euro.

Monuta is geen uitzondering. Uit een onderzoek van de Consumentenbond in 2003 bleek dat 70 procent van de nabestaanden met een zogenaamde naturapolis -de verzekeraar regelt en betaalt ‘alles’- een extra rekening van gemiddeld 3000 euro gepresenteerd kreeg. Volgens marktleider Dela hebben zo’n vijf miljoen Nederlanders een naturaverzekering in de la liggen. Eenzelfde aantal bezit een sommen- of kapitaalverzekering, welke op het moment van overlijden een vooraf afgesproken bedrag uitkeert waarmee de nabestaanden de uitvaart kunnen bekostigen. Tweederde van de Nederlanders heeft een uitvaartverzekering, becijferde ook het Nibud in het in maart gepubliceerde onderzoek ‘Geldzaken in de praktijk’. Jaarlijks betalen we met zijn allen honderden miljoenen euro’s premie per jaar om ons te verzekeren voor iets dat hoe dan ook onafwendbaar is. Het verzekeringselement zit hem puur in de onzekerheid over het moment waarop.

Volgens Elly Bokma van Cornelia Bloem Uitvaartverzorging in Maarssen is een uitvaart-verzekering in de meeste gevallen niet echt nodig. Wie kiest voor een eenvoudige intieme crematie is met € 3000 klaar. Voor een begrafenis met veel mensen, een kerkdienst, veel rouw- en volgauto’s en een aangeklede condoleance moet je al gauw op zo’n € 8.000 rekenen. Begrafenissen zijn moeilijker te vergelijken dan crematies omdat graven lokaal en regionaal grote verschillen kennen. Zo variëren de kosten van een graf in de regio Utrecht van € 1500 tot zelfs € 20.000 aan toe.
Ze schat de kosten van een gemiddelde uitvaart op ongeveer € 5.000, een bedrag dat de meeste mensen bij leven vrij eenvoudig weten te reserveren. Zelfs als ze dat nalaten, valt uit levensverzekeringen of andere vermogensbestanddelen doorgaans meer dan genoeg vrij om de uitvaart te bekostigen. Dus waarom verzekeren? Als je als 35-jarige bij Monuta een sommenpolis afsluit die bij overlijden 5.000 euro uitkeert, betaal je tot je 65ste 12,70 euro per maand aan premie. Waarom datzelfde bedrag niet zelf reserveren? Bij een jaarlijks rendement van vier procent heb je die 5.000 euro op je 56ste al bij elkaar gespaard. Op je 65ste zit je op 8.700 euro en wie het geluk heeft de 85 te halen kan maar liefst 19.000 euro voor zijn begrafenis uittrekken.

Dat Nederlanders zich toch zo massaal verzekeren zit hem vooral in de wens alles goed geregeld achter te laten; de hoop dat de nabestaanden zich nergens druk om hoeven te maken en zich ongehinderd aan het rouwproces kunnen overgeven. Helaas is die hoop bij de meeste polissen ijdel. Uitgerekend de meest elementaire en duurste aspecten ontbreken in de polisvoorwaarden, denk aan de grafsteen en het graf zelf. Begin dit jaar was er nog veel beroering omdat de grafkosten in Nederland de pan uitrezen. Zo was een plekje op de begraafplaats van Moordrecht in één jaar tijd met maar liefst 450 procent gestegen, naar meer dan 5.000 euro. Met de verkeerde verzekering draai je daar evengoed zelf voor op. Ook als de verzekering die kosten wel voor zijn rekening neemt, komen mensen soms voor onaangename verrassingen te staan. Zo beseft volgens Bokma niet iedereen wat de term “algemeen graf” in de verzekeringspolis echt inhoudt. In een algemeen of gedeeld graf worden mensen begraven in volgorde van overlijden. Het kan dan gebeuren dat nabestaanden, die niets vermoedend de begraafplaats bezoeken en zien dat er één of twee geheel onbekende mensen boven op hun dierbare ligt, hevig geschokt raken. Familie graven worden vaak niet door de polis gedekt, dus wie dit wil voorkomen zou zich aanvullend moeten verzekeren of het zelf regelen. Bokma: ‘Je kunt de voorbereiding van een uitvaart vergelijken met die van een bruiloft, maar dan moet alles wel binnen vijf dagen geregeld zijn, en dat valt tegen vooral omdat je ook nog verward en verdrietig bent door het plotselinge verlies’. Maar ook zonder verzekering hoef je het niet allemaal zelf te doen, daar heb je tenslotte uitvaartondernemers voor.

Veel verzekeraars pretenderen door hun schaalgrootte goedkoop kisten, rouwkaarten en andere uitvaartdiensten te kunnen inkopen, waardoor een verzekerde uitvaart minder kost. In de praktijk wordt dat voordeel echter maar zelden aan de verzekerden doorberekend. Dela -naar eigen zeggen een coöperatie zijn zonder winstoogmerk- is in dit verband een positieve uitzondering. In het basispakket van Dela zijn de kosten van het graf zelf bijvoorbeeld wél meegenomen, terwijl de 35-jarige tot aan zijn 65ste toch maar 6,20 euro per maand betaalt. In die dertig jaar betaalt de verzekerde dus 2.232 euro aan premie voor een uitvaartpakket dat volgens Dela ruim 3.000 euro waard is. Wie kiest voor een pluspakket met staande grafsteen, live muziek, bloemen, woonhuisbewaking –het inbrekersgilde is trouw lezer van overlijdensadvertenties- en uitgebreide koffietafel, betaalt 13,49 euro per maand; ogenschijnlijk nog altijd meer dan redelijk voor wat je ervoor krijgt.

Maar pas op: Net als andere naturaverzekeraars behoudt Dela zich in de polisvoorwaarden nadrukkelijk het recht voor om de premies ‘conform de stijgende uitvaartkosten’ te indexeren. In de laatste twintig jaar heeft Dela de premie jaarlijks met gemiddeld 4,5 procent verhoogd. Als die lijn zich doorzet, betaalt de kersverse 35-jarige verzekerde op zijn 65ste dus 23,22 euro in plaats van 6,20 per maand. En dan doet Dela het nog rustig aan. Het Klachteninstituut Verzekeringen maakt in het jaarverslag van 2003 melding van talrijke klachten over premiestijgingen van soms meer dan 100 procent in één jaar. Een gevolg van stijgende kosten (en tegenvallende beleggingsresultaten), aldus de verzekeraars, en geheel conform de polisvoorwaarden. Lees die polis dus goed, want eenmaal afgesloten kom je er niet meer vanaf en draai je tot op hoogbejaarde leeftijd in die prijsspiraal mee omhoog. Vaak biedt een polis wel de mogelijkheid om de premiebetalingen stop te zetten, waarop de verzekeraar het reeds opgebouwde verzekerde bedrag tot aan het overlijden in deposito houdt. Een dergelijke conversie is zonder uitzondering buitengewoon nadelig voor de verzekerde, omdat verzekeraars er een handje van hebben om dat verzekerde bedrag met allerlei ondoorzichtige berekeningen tot een schijntje te reduceren.

Nummer twee op de klachtenlijst van het Klachteninstituut is de afwikkeling. Door haast gedreven en onbekend met het fenomeen natura, regelen veel nabestaanden de uitvaart zelf, om pas daarna met de facturen bij de verzekeraar aan te kloppen. Zij komen doorgaans van een koude kermis thuis, omdat de naturaverzekeraar in het gunstigste geval slechts vergoedt wat hij zelf zou hebben uitgegeven als hij de uitvaart onder eigen regie had uitgevoerd. Nabestaanden met een basispolis van Dela zullen ongeacht de werkelijke kosten dus maximaal 3.000 euro uitgekeerd krijgen. En dat alleen áls ze de polis überhaupt vinden tussen de stapels oude papieren van oma.